{"id":12549,"date":"2025-04-03T13:29:25","date_gmt":"2025-04-03T13:29:25","guid":{"rendered":"https:\/\/millercanfield.pl\/?p=12549"},"modified":"2025-04-14T18:05:24","modified_gmt":"2025-04-14T18:05:24","slug":"legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/","title":{"rendered":"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"12549\" class=\"elementor elementor-12549 elementor-12544\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f7f2c0 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"3f7f2c0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-37ab645 exad-sticky-section-no exad-glass-effect-no elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"37ab645\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><em><u>Najwa\u017cniejsze informacje w skr\u00f3cie:<\/u><\/em><\/p><ul><li>Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludno\u015bci i obronie cywilnej nak\u0142ada na inwestor\u00f3w obowi\u0105zki wykonywania w nowych budynkach budowli ochronnych (czyli schron\u00f3w i ukry\u0107) oraz przygotowania miejsc dora\u017anego schronienia.<\/li><li>Obowi\u0105zek wykonywania schron\u00f3w i ukry\u0107 dotyczy niekt\u00f3rych budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej (np. obiekty biurowe, opieki zdrowotnej, handlowo-us\u0142ugowe itp.), a nie dotyczy budynk\u00f3w mieszkalnych.<\/li><li>Obowi\u0105zek przygotowania miejsc dora\u017anego schronienia w kondygnacjach podziemnych budynk\u00f3w dotyczy budynk\u00f3w mieszkaniowych wielorodzinnych, gara\u017cy podziemnych wolnostoj\u0105cych oraz tych budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, w\u00a0kt\u00f3rych nie ma obowi\u0105zku wykonania budowli ochronnych.<\/li><li>Nowe wymagania b\u0119d\u0105 mie\u0107 zastosowanie tylko do tych obiekt\u00f3w, dla kt\u00f3rych wnioski o\u00a0pozwolenie na budow\u0119 zostan\u0105 z\u0142o\u017cone po dniu <strong>31 grudnia 2025 roku.<\/strong><\/li><li>Szczeg\u00f3\u0142owe regulacje zawarte b\u0119d\u0105 w rozporz\u0105dzeniach wykonawczych do Ustawy, kt\u00f3re s\u0105 jeszcze w procesie legislacyjnym, ale znane s\u0105 projekty wi\u0119kszo\u015bci z nich.<\/li><\/ul><p>\u00a0<\/p><p><strong>Rodzaje obiekt\u00f3w zbiorowej ochrony i r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy nimi<\/strong><\/p><p>Dnia 1 stycznia 2025 roku wesz\u0142a w \u017cycie ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludno\u015bci i\u00a0obronie cywilnej (\u201e<strong>Ustawa<\/strong>\u201d), kt\u00f3ra nak\u0142ada na odpowiednie organy administracji publicznej (organy ochrony ludno\u015bci \u2013 dalej \u201e<strong>OL<\/strong>\u201d) ale r\u00f3wnie\u017c inwestor\u00f3w, deweloper\u00f3w i w\u0142a\u015bcicieli nieruchomo\u015bci nowe obowi\u0105zki dotycz\u0105ce tworzenia i\u00a0utrzymywania tzw. obiekt\u00f3w zbiorowej ochrony (\u201e<strong>OZO<\/strong>\u201d) chroni\u0105cej ludno\u015b\u0107 przed zagro\u017ceniami wynikaj\u0105cymi z kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych, akt\u00f3w terroru i dzia\u0142a\u0144 wojennych, do kt\u00f3rych zaliczaj\u0105 si\u0119:<\/p><p>a) schrony \u2013 budowle ochronne o konstrukcji zamkni\u0119tej i hermetycznej wyposa\u017cone w\u00a0urz\u0105dzenia filtrowentylacyjne lub poch\u0142aniacze regeneracyjne, kt\u00f3re maj\u0105 chroni\u0107 przed wszystkimi powy\u017cszymi zagro\u017ceniami;<\/p><p>b) ukrycia \u2013 budowle ochronne o konstrukcji niehermetycznej, kt\u00f3re w zwi\u0105zku z tak\u0105 konstrukcj\u0105 nie chroni\u0105 przed cz\u0119\u015bci\u0105 potencjalnych zagro\u017ce\u0144 (np. ska\u017cenie chemiczne, biologiczne lub j\u0105drowe); oraz<\/p><p>c) miejsca dora\u017anego schronienia (\u201e<strong>MDS<\/strong>\u201d) \u2013 obiekty nie spe\u0142niaj\u0105ce wymaga\u0144 budowli ochronnych, przystosowane dora\u017anie do tymczasowego ukrycia ludzi.<\/p><p>Wszystkie te kategorie OZO mog\u0105 by\u0107 zar\u00f3wno samodzielnymi (wolnostoj\u0105cymi) obiektami budowlanymi jak i cz\u0119\u015bciami wi\u0119kszych obiekt\u00f3w budowlanych (np. gara\u017c podziemny budynku przystosowany do pe\u0142nienia funkcji MDS).<\/p><p>Zar\u00f3wno schrony jak i ukrycia stanowi\u0105 \u201ebudowle ochronne\u201d, ale miejsca dora\u017anego schronienia nie s\u0105 budowlami ochronnymi. Ilekro\u0107 w Ustawie mowa o OZO oznacza to wszystkie powy\u017csze kategorie OZO (w\u00a0tym MDS), natomiast przepisy odnosz\u0105ce si\u0119 do \u201ebudowli ochronnych\u201d dotycz\u0105 tylko schron\u00f3w i ukry\u0107. Ma to istotne znaczenie, gdy\u017c Ustawa odmiennie reguluje budowle ochronne i miejsca dora\u017anego schronienia.<\/p><p>Schrony i ukrycia, po nadaniu im formalnego statusu budowli ochronnej danej kategorii przez organy OL, co mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do obiektu dopiero planowanego, podlegaj\u0105 okre\u015blonym wymaganiom i ograniczeniom w ich utrzymaniu i\u00a0u\u017cytkowaniu, kt\u00f3rych spe\u0142nianie podlega kontroli organ\u00f3w OL.<\/p><p>Natomiast MDS s\u0105 organizowane przez organy OL dopiero w razie wprowadzenia jednego ze stan\u00f3w nadzwyczajnych lub stanu wojny m.in. na podstawie wydawanych w\u00f3wczas decyzji o\u00a0nakazie przystosowania danego obiektu (np. podziemia budynku, gara\u017cu podziemnego czy tunelu) do pe\u0142nienia funkcji MDS. W zwi\u0105zku z tym, w czasie pokoju i\u00a0braku stanu nadzwyczajnego nie mamy do czynienia z\u00a0obiektami ju\u017c stanowi\u0105cymi MDS, a jedynie z\u00a0\u201eprzydatnymi do przystosowania na MDS\u201d czyli umo\u017cliwiaj\u0105cymi urz\u0105dzenie w nich MDS w\u00a0razie potrzeby.<\/p><p>Znacz\u0105ca jest te\u017c r\u00f3\u017cnica w zasadach wsp\u00f3\u0142finansowania budowli ochronnych i MDS ze \u015brodk\u00f3w publicznych. Organy OL obligatoryjnie przekazuj\u0105 \u015brodki finansowe w formie dotacji celowej na budow\u0119, przebudow\u0119 i przygotowanie budowli ochronnej do u\u017cycia na wniosek jej w\u0142a\u015bciciela lub zarz\u0105dcy w\u00a0wysoko\u015bci do 100 % koszt\u00f3w inwestycji zwi\u0119kszonych w zwi\u0105zku z konieczno\u015bci\u0105 zapewnienia jej funkcji ochronnych, cho\u0107 faktyczna warto\u015b\u0107 takiej dotacji mo\u017ce by\u0107 mniejsza.<\/p><p>W odniesieniu do MDS, obligatoryjne przyznanie takiej dotacji jest przewidziane tylko na cele zorganizowania MDS, co mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 dopiero po wprowadzeniu stanu wojny lub stanu nadzwyczajnego, lecz organy OL mog\u0105 fakultatywnie (wed\u0142ug uznania) udzieli\u0107 dotacji na dostosowanie obiektu do wymaga\u0144 przewidzianych dla MDS, jego remont lub utrzymanie. Mo\u017cna zatem przyj\u0105\u0107, \u017ce w\u00a0wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w koszty zapewnienia w\u00a0nowych budynkach wymaga\u0144 okre\u015blonych dla MDS ponios\u0105 ich deweloperzy.<\/p><p><strong>Dwa kluczowe przepisy Ustawy i czas ich wej\u015bcia w \u017cycie<\/strong><\/p><p>Dla deweloper\u00f3w i inwestor\u00f3w najwi\u0119ksze praktyczne znaczenie maj\u0105 przepisy art. 93 i\u00a0art. 94 Ustawy, dotycz\u0105ce budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej (dalej tak\u017ce \u201e<strong>UP<\/strong>\u201d), budynk\u00f3w mieszkalnych wielorodzinnych (dalej tak\u017ce \u201e<strong>MW<\/strong>\u201d) oraz gara\u017cy podziemnych, kt\u00f3re co do zasady wejd\u0105 w \u017cycie od 1\u00a0stycznia 2026 r. Przepis art. 93 Ustawy przewiduje obowi\u0105zek wykonywania budowli ochronnych (schron\u00f3w i ukry\u0107) w budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej, jest wi\u0119c istotny dla inwestor\u00f3w realizuj\u0105cych takie budynki. Z kolei art. 94 Ustawy wprowadza obowi\u0105zek zapewnienia mo\u017cliwo\u015bci lokalizacji miejsc dora\u017anego schronienia w kondygnacjach podziemnych budynk\u00f3w mieszkalnych wielorodzinnych, budynk\u00f3w gara\u017cy wolnostoj\u0105cych oraz tych budynk\u00f3w UP, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 wykonania budowli ochronnych, a\u00a0zatem jest wa\u017cny zar\u00f3wno dla inwestor\u00f3w budynk\u00f3w UP jak te\u017c dla wszystkich deweloper\u00f3w mieszkaniowych.<\/p><p>Zgodnie z art. 206 Ustawy, nowe wymagania dla budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, budynk\u00f3w mieszkalnych wielorodzinnych oraz gara\u017cy podziemnych wynikaj\u0105ce z art. 93 i art. 94 Ustawy b\u0119d\u0105 mie\u0107 zastosowanie tylko do obiekt\u00f3w budowanych w\u00a0przysz\u0142o\u015bci, a mianowicie tych, dla kt\u00f3rych, odpowiednio, wniosek o udzielenia pozwolenia na budow\u0119, odr\u0119bne zatwierdzenie projektu architektoniczno-budowlanego, projektu zagospodarowania dzia\u0142ki lub terenu albo zg\u0142oszenie budowy lub wykonywania innych rob\u00f3t budowlanych (gdy nie b\u0119dzie wymagane pozwolenie na budow\u0119) zostan\u0105 z\u0142o\u017cone po dniu <strong>31\u00a0grudnia 2025 roku<\/strong>. Taka regulacja oznacza, \u017ce je\u017celi odpowiednie wnioski lub zg\u0142oszenia dotycz\u0105ce budowy danego obiektu zostan\u0105 z\u0142o\u017cone przed 1 stycznia 2026 r., obiekty takie co do zasady nie b\u0119d\u0105 podlega\u0107 obowi\u0105zkowi ich dostosowania do wymaga\u0144 wynikaj\u0105cych z przepis\u00f3w Ustawy i rozporz\u0105dze\u0144 do niej pomimo tego, \u017ce zako\u0144czenie ich budowy i\u00a0oddanie do u\u017cytkowania nast\u0105pi\u0105 ju\u017c po tej dacie.<\/p><p><strong>Obowi\u0105zek realizacji budowli ochronnych w budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej<\/strong><\/p><p>Zgodnie z art. 93 Ustawy w budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej zapewnia si\u0119 budowle ochronne (tj. schrony lub ukrycia), je\u017celi (\u0142\u0105cznie) jest to: (1) uzasadnione potrzeb\u0105 zapewnienia miejsc schronienia ludno\u015bci oraz (2) mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na wyst\u0119puj\u0105ce w\u00a0danym budynku rozwi\u0105zania techniczno-budowlane, przy czym dopuszcza si\u0119 odst\u0105pienie od powy\u017cszego obowi\u0105zku, je\u017celi schronienie przebywaj\u0105cych w takim budynku os\u00f3b zapewnia ju\u017c zlokalizowana w pobli\u017cu inna budowla ochronna. Powy\u017cszy przepis dotyczy zar\u00f3wno budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej stanowi\u0105cych w\u0142asno\u015b\u0107 publiczn\u0105, jak i w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105. Do budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, zgodnie z\u00a0rozporz\u0105dzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w\u00a0sprawie warunk\u00f3w technicznych, jakim powinny odpowiada\u0107 budynki i ich usytuowanie nale\u017c\u0105 w zasadzie wszystkie budynki przeznaczone na potrzeby administracyjne, handlowo-us\u0142ugowe, biurowe, kulturalno-o\u015bwiatowe, opieki zdrowotnej itp. Jak wy\u017cej wskazano, potencjalny obowi\u0105zek zapewnienia budowli ochronnych \u00a0b\u0119dzie dotyczy\u0107 tylko planowanych do budowy budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, co do kt\u00f3rych wnioski o pozwolenie na budow\u0119 (lub inne odpowiednie wnioski lub zg\u0142oszenia) zostan\u0105 z\u0142o\u017cone po 31 grudnia 2025 r.. Szczeg\u00f3\u0142owe kryteria (warunki) dla wyznaczenia, w kt\u00f3rych budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej b\u0119dzie obowi\u0105zkowo wymagane wykonanie budowli ochronnych, a w kt\u00f3rych b\u0119dzie mo\u017cna od ich realizacji odst\u0105pi\u0107, b\u0119dzie okre\u015bla\u0107 rozporz\u0105dzenie Rady Ministr\u00f3w (\u201e<strong>Rozporz\u0105dzenie BUP<\/strong>\u201d). Projekt tego rozporz\u0105dzenia jest ju\u017c dost\u0119pny i znajduje si\u0119 w\u00a0fazie opiniowania, deklarowanym terminem jego wydania jest koniec tego kwarta\u0142u. Zgodnie z\u00a0projektem rozporz\u0105dzenia obowi\u0105zek wykonania budowli ochronnych b\u0119dzie dotyczy\u0107 tych budynk\u00f3w UP, kt\u00f3re: (i) posiadaj\u0105 co najmniej jedn\u0105 kondygnacj\u0119 podziemn\u0105 oraz (ii) s\u0105 przeznaczone do pe\u0142nienia okre\u015blonych w rozporz\u0105dzeniu funkcji u\u017cyteczno\u015bci publicznej co najmniej na okre\u015blonej w\u00a0rozporz\u0105dzeniu cz\u0119\u015bci ich powierzchni. W zwi\u0105zku z tym drugim kryterium projekt rozporz\u0105dzenia wyr\u00f3\u017cnia trzy kategorie budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej:<\/p><p>a) budynki przeznaczone na potrzeby: (i) administracji publicznej lub wymiaru sprawiedliwo\u015bci, w\u00a0kt\u00f3rych siedzib\u0119 ma organ administracji lub s\u0105d, (ii) opieki zdrowotnej (szpitale, przychodnie itd.) oraz (iii) sta\u0142ego stacjonowania podmiot\u00f3w ochrony ludno\u015bci (np. stra\u017cy po\u017carnej, inspekcji sanitarnej) \u2013 w kt\u00f3rych zawsze powinna powsta\u0107 budowla ochronna niezale\u017cnie od ich parametr\u00f3w;<\/p><p>b) budynki przeznaczone na potrzeby: (i) pomocy spo\u0142ecznej, (ii) o\u015bwiaty, szkolnictwa wy\u017cszego, nauki lub wychowania, (iii) biurowe, (iv) kultury, turystyki lub sportu \u2013 w\u00a0kt\u00f3rych powinna powsta\u0107 budowla ochronna tylko je\u017celi w ich cz\u0119\u015bci u\u017cytkowanej na potrzeby u\u017cyteczno\u015bci publicznej mo\u017ce przebywa\u0107 w jednym czasie wi\u0119cej ni\u017c 50 os\u00f3b;<\/p><p>c) budynki przeznaczone na inne ni\u017c wskazane pod lit. a) i b) potrzeby u\u017cyteczno\u015bci publicznej, w\u00a0kt\u00f3rych budowla ochronna powinna powsta\u0107 tylko je\u017celi w ich cz\u0119\u015bci u\u017cytkowanej na potrzeby u\u017cyteczno\u015bci publicznej mo\u017ce przebywa\u0107 w jednym czasie wi\u0119cej ni\u017c 100 os\u00f3b lub te\u017c taka cz\u0119\u015b\u0107 ma powierzchni\u0119 przekraczaj\u0105c\u0105 2.500 m<sup>2<\/sup>.<\/p><p>Obowi\u0105zek wykonania budowli ochronnej mo\u017ce zosta\u0107 ustalony r\u00f3wnie\u017c w stosunku do przeznaczonej na cele u\u017cyteczno\u015bci publicznej cz\u0119\u015bci wi\u0119kszego budynku wielofunkcyjnego, kt\u00f3ra spe\u0142nia powy\u017csze parametry. Wydaje si\u0119, \u017ce mog\u0105 powstawa\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, jak nale\u017cy ustala\u0107 w konkretnych przypadkach powierzchni\u0119 budynk\u00f3w przeznaczon\u0105 na potrzeby u\u017cyteczno\u015bci publicznej, zapewne b\u0119d\u0105 potrzebne dodatkowe wytyczne w tym zakresie.<\/p><p>Projekt rozporz\u0105dzenia przewiduje, \u017ce od obowi\u0105zku zapewnienia budowli ochronnej w\u00a0budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej spe\u0142niaj\u0105cych opisane wy\u017cej wymagania mo\u017cna odst\u0105pi\u0107 w przypadku, gdy:<\/p><p>a) nie ma mo\u017cliwo\u015bci spe\u0142nienia w planowanym budynku wymaga\u0144 okre\u015blonych dla schronu albo ukrycia \u2013 nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce zgodnie z art. 93 ust. 1 Ustawy chodzi tu o brak takiej mo\u017cliwo\u015bci spowodowany wyst\u0119puj\u0105cymi w danym budynku rozwi\u0105zaniami techniczno-budowlanymi, ale u\u017cyte sformu\u0142owanie jest jednak znacznie szersze;<\/p><p>b) nie ma potrzeby zapewnienia okre\u015blonej liczby miejsc schronienia w schronie albo ukryciu \u2013 zapewne w oparciu o por\u00f3wnanie zaplanowanej przez organ ochrony ludno\u015bci liczby potrzebnych miejsc schronienia na danym obszarze i liczby takich miejsc ju\u017c na tym obszarze dost\u0119pnych (por. art. 90 Ustawy);<\/p><p>c) brak jest ekonomicznej zasadno\u015bci inwestycji, kt\u00f3ra by\u0142aby niezb\u0119dna w celu zapewnienia schronu albo ukrycia w budynku \u2013 mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce chodzi tu m.in. o\u00a0zapewnienie rozs\u0105dnej proporcji mi\u0119dzy kosztem ca\u0142ej inwestycji budowlanej, a\u00a0kosztem wykonania budowli ochronnej;<\/p><p>d) wyst\u0119puje nieakceptowalne ryzyko zwi\u0105zane z potencjalnymi sytuacjami awaryjnymi lub katastroficznymi, takimi jak awarie przemys\u0142owe lub katastrofy naturalne, kt\u00f3re mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 na bezpiecze\u0144stwo os\u00f3b przebywaj\u0105cych w schronie lub ukryciu w budynku \u2013 chodzi o szczeg\u00f3lne uwarunkowania dotycz\u0105ce lokalizacji danego budynku (np. obszar nara\u017cony na zalanie) lub zwi\u0105zane z jego cechami (np. obecno\u015b\u0107 potencjalnie niebezpiecznych instalacji lub zbiornik\u00f3w);<\/p><p>e) istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapewnienia miejsc schronienia poza planowanym budynkiem UP \u2013 w\u00a0innym budynku lub wolnostoj\u0105cej budowli ochronnej po\u0142o\u017conych w s\u0105siedztwie pod warunkiem, \u017ce: (i) odleg\u0142o\u015b\u0107 od wyj\u015b\u0107 z budynku do wej\u015bcia do takiego innego obiektu nie przekracza 500 metr\u00f3w oraz (ii) nie wyst\u0119puj\u0105 uwarunkowania uniemo\u017cliwiaj\u0105ce wykorzystanie innej budowli ochronnej na potrzeby zapewnienia schronienia os\u00f3b przebywaj\u0105cych w planowanym budynku (np. brak nale\u017cytego dost\u0119pu do takiej budowli czy te\u017c jej szczeg\u00f3lny charakter uniemo\u017cliwiaj\u0105cy korzystanie z niej u\u017cytkownikom planowanego budynku).<\/p><p>Organ ochrony ludno\u015bci w razie istnienia obowi\u0105zku zapewnienia budowli ochronnej w\u00a0danym budynku UW oraz braku mo\u017cliwo\u015bci zastosowania odst\u0119pstwa od tego obowi\u0105zku, okre\u015bla wymagan\u0105 pojemno\u015b\u0107 takiej budowli ochronnej, czyli jej zdolno\u015b\u0107 do zapewnienia schronienia okre\u015blonej liczbie os\u00f3b. Projekt rozporz\u0105dzenia nie przewiduje natomiast okre\u015blenia przez ten organ wymaganego rodzaju budowli ochronnej (tj. schron czy ukrycie), kt\u00f3ra powinna by\u0107 zapewniona w danym budynku UP, czy te\u017c jej kategorii odporno\u015bci (na ten temat wi\u0119cej w pkt 4 poni\u017cej), co nale\u017cy oceni\u0107 jako oczywist\u0105 luk\u0119 w\u00a0tej regulacji.<\/p><p>Nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce zar\u00f3wno Ustawa jak i projekt Rozporz\u0105dzenia BUP, jak r\u00f3wnie\u017c dost\u0119pny ju\u017c projekt kolejnej nowelizacji Prawa budowlanego, nie zawieraj\u0105 kluczowych regulacji proceduralnych dotycz\u0105cych podmiotu lub organu w\u0142a\u015bciwego do ustalenia istnienia obowi\u0105zku zapewnienia budowli ochronnej, a tak\u017ce dalszych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych wymaganej budowli ochronnej, etapu inwestycji, na kt\u00f3rym taki obowi\u0105zek b\u0119dzie ustalany, trybu proceduralnego oraz formy prawnej takiego ustalenia. W braku jasnych regulacji mo\u017cna zada\u0107 pytanie, czy oceny i ustalenia istnienia powy\u017cszego obowi\u0105zku b\u0119dzie dokonywa\u0107 inwestor, architekt, czy organ administracji. Teoretycznie architekt m\u00f3g\u0142by zapewne samodzielne ustali\u0107 istnienie powy\u017cszego obowi\u0105zku w\u00a0oparciu o do\u015b\u0107 jasno wskazane w\u00a0Rozporz\u0105dzeniu BUP kryteria. Natomiast zastosowanie odst\u0119pstwa od tego obowi\u0105zku wyra\u017anie wymaga ju\u017c rozstrzygni\u0119cia w\u0142a\u015bciwego organu. Do takiego wniosku prowadzi u\u017cyty w projekcie Rozporz\u0105dzenia BUP zwrot \u201emo\u017cna odst\u0105pi\u0107\u201d, kt\u00f3ry sugeruje konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia decyzji w tym zakresie, jak si\u0119 wydaje przez w\u0142a\u015bciwy organ w ramach uznania administracyjnego. Po drugie, ocena wyst\u0119powania niekt\u00f3rych podstaw zastosowania odst\u0119pstwa (np. brak potrzeby zapewnienia okre\u015blonej liczby miejsc schronienia czy te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapewnienia takich miejsc w innej budowli ochronnej), wymaga posiadania odpowiednich informacji (cz\u0119\u015bciowo niejawnych), kt\u00f3rymi dysponuje tylko organ ochrony ludno\u015bci. Po trzecie, projekt rozporz\u0105dzenia BUP przewiduje, \u017ce organ ochrony ludno\u015bci okre\u015bla wymagan\u0105 pojemno\u015b\u0107 budowli ochronnej w budynku UP, cho\u0107 nie wskazuje w\u00a0jakiej formie prawnej (np. decyzja, uzgodnienie), co r\u00f3wnie\u017c wspiera wniosek, \u017ce organ ten powinien r\u00f3wnie\u017c ustala\u0107 istnienie takiego obowi\u0105zku, a przynajmniej rozstrzyga\u0107 o mo\u017cliwo\u015bci zastosowania odst\u0119pstwa. Ewentualnie m\u00f3g\u0142by to r\u00f3wnie\u017c organ administracji architektoniczno-budowlanej po otrzymaniu potrzebnych informacji od organu ochrony ludno\u015bci.<\/p><p>Z uwagi na to, \u017ce zgodnie z art. 92 Ustawy budowle ochronne projektuje si\u0119 i wznosi w\u00a0spos\u00f3b zapewniaj\u0105cy spe\u0142nienie m.in. przewidzianych dla nich warunk\u00f3w technicznych, u\u017cytkowania i\u00a0usytuowania okre\u015blonych w odpowiednich rozporz\u0105dzeniach wykonawczych, finalna ocena istnienia obowi\u0105zku wykonania budowli ochronnej lub jego braku przez w\u0142a\u015bciwy organ, powinna nast\u0119powa\u0107 na takim etapie procesu inwestycyjnego, by w razie ustalenia tego obowi\u0105zku by\u0142o mo\u017cliwe nale\u017cyte zastosowanie powy\u017cszych warunk\u00f3w technicznych przy projektowaniu i\u00a0budowie takiego budynku. Nie wiadomo te\u017c jak\u0105 form\u0119 prawn\u0105 \u2013 uzgodnienia (projektu architektoniczno-budowlanego) czy decyzji powinno przyj\u0105\u0107 rozstrzygni\u0119cie w\u0142a\u015bciwego organu w\u00a0powy\u017cszej sprawie, a tym samym \u2013 czy i w jakim zakresie inwestorowi powinny od niego przys\u0142ugiwa\u0107 \u015brodki zaskar\u017cenia.<\/p><p>W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, teoretycznie mo\u017cliwe by\u0142yby co najmniej dwa tryby post\u0119powania w\u00a0powy\u017cszym zakresie (na chwil\u0119 obecn\u0105 nieuregulowane):<\/p><p>a) wydawanie przez organ ochrony ludno\u015bci odr\u0119bnej decyzji w przedmiocie istnienia obowi\u0105zku wykonania budowli ochronnej w projektowanym budynku UP, rodzaju takiej budowli (schron\/ukrycie) i jej kategorii odporno\u015bci przed wyst\u0105pieniem przez inwestora o\u00a0pozwolenie na budow\u0119 czyli na wczesnym etapie projektowania inwestycji \u2013 analogicznie do np. uzyskania \u201edecyzji \u015brodowiskowej\u201d czy decyzji konserwatora zabytk\u00f3w o\u00a0zgodzie na prace w otoczeniu zabytku;<\/p><p>b) dokonywanie ustale\u0144 w kwestii istnienia obowi\u0105zku zapewnienia budowli ochronnej oraz jej g\u0142\u00f3wnych parametr\u00f3w (rodzaj, kategoria odporno\u015bci) we w\u0142asnym zakresie przez inwestora (architekta), a wyst\u0119powanie do organu ochrony ludno\u015bci jedynie o\u00a0rozstrzygni\u0119cie w\u00a0zakresie wymaganej pojemno\u015bci budowli ochronnej albo te\u017c o\u00a0udzielenie zgody na odst\u0119pstwo od obowi\u0105zku wykonania budowli ochronnej \u2013 analogicznie do np. uzyskiwania zgody wojew\u00f3dzkiego inspektora sanitarnego na odst\u0119pstwo od warunk\u00f3w technicznych i\u00a0bhp dla pomieszcze\u0144 przeznaczonych na sta\u0142y pobyt ludzi.<\/p><p>Z uwagi zar\u00f3wno na istotne znaczenie spo\u0142eczne zagadnie\u0144 realizacji budowli ochronnych jak te\u017c znaczny wymiar finansowy koszt\u00f3w z tym zwi\u0105zanych dla inwestor\u00f3w bardziej prawid\u0142owe wydaje si\u0119 rozwi\u0105zanie pierwsze. Decyzja organu ochrony ludno\u015bci okre\u015blaj\u0105ca wszystkie istotne szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce wymaganej budowli ochronnej stanowi\u0142aby te\u017c zapewne lepsz\u0105 podstaw\u0119 do ubiegania si\u0119 przez inwestora o dotacj\u0119 celow\u0105 na realizacj\u0119 jej budowy zgodnie z art. 106 Ustawy ni\u017c ustalenia w\u0142asne inwestora w tym zakresie.<\/p><p>Nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce w zakresie regulacji obowi\u0105zku wykonania budowli ochronnych w\u00a0budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej mamy do czynienia z luk\u0105 prawn\u0105, kt\u00f3ra powinna zosta\u0107 uzupe\u0142niona w\u00a0nowelizacji Prawa budowlanego lub nowelizacji samej Ustawy.<\/p><p><strong>Warunki techniczne dla budowli ochronnych<\/strong><\/p><p>Nast\u0119pnym wa\u017cnym dla deweloper\u00f3w rozporz\u0105dzeniem do Ustawy b\u0119dzie rozporz\u0105dzenie MSWiA okre\u015blaj\u0105ce warunki techniczne, warunki techniczne u\u017cytkowania i warunki techniczne usytuowania budowli ochronnych, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mie\u0107 zastosowanie np. w razie ustalenia obowi\u0105zku wybudowania schronu lub ukrycia w ramach budowy budynku u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Jego projekt jest opracowywany przez zesp\u00f3\u0142 ekspert\u00f3w i b\u0119dzie wymaga\u0107 notyfikacji do Komisji Europejskiej, st\u0105d wej\u015bcia w \u017cycie tego rozporz\u0105dzenia MSWiA spodziewa si\u0119 dopiero w trzecim kwartale tego roku.<\/p><p>Jest ju\u017c jednak dost\u0119pny (przeszed\u0142 faz\u0119 opiniowania) projekt rozporz\u0105dzenia MSWiA w sprawie kryteri\u00f3w uznawania za budowle ochronne w rozumieniu Ustawy istniej\u0105cych obiekt\u00f3w budowlanych albo ich cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re przed dniem wej\u015bcia w \u017cycie Ustawy pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 budowli, zwanych \u201edotychczasowymi budowlami ochronnymi\u201d (\u201e<strong>DBO<\/strong>\u201d). Cho\u0107 te kryteria, czyli w istocie wymagania techniczne, maj\u0105 dotyczy\u0107 DBO, to jednak mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce daj\u0105 one wst\u0119pne wyobra\u017cenie o tre\u015bci przysz\u0142ych warunk\u00f3w technicznych dla nowych budowli ochronnych, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 jeszcze bardziej wymagaj\u0105ce. Zgodnie z ww. projektem DBO mog\u0105 by\u0107 uznane za budowle ochronne w\u00a0rozumieniu Ustawy, je\u017celi zapewniaj\u0105 albo po przebudowie lub dostosowaniu b\u0119d\u0105 zapewnia\u0107 spe\u0142nienie funkcji ochronnych w\u00a0zakresie ochrony os\u00f3b przed nast\u0119puj\u0105cymi zagro\u017ceniami:<\/p><p>a) skutkami kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych wywo\u0142anymi przez silne wiatry, w tym wichury, orkany i\u00a0tr\u0105by powietrzne;<\/p><p>b) od\u0142amkami amunicji, w tym bomb, pocisk\u00f3w i granat\u00f3w, oraz ostrza\u0142em z broni ma\u0142okalibrowej;<\/p><p>c) obci\u0105\u017ceniami spowodowanymi zagruzowaniem oraz spadaj\u0105cymi elementami konstrukcji i\u00a0wyposa\u017cenia obiektu;<\/p><p>d) promieniowaniem przenikliwym gamma z opadu promieniotw\u00f3rczego;<\/p><p>e) d\u0142ugotrwa\u0142ym oddzia\u0142ywaniem zewn\u0119trznym po\u017caru;<\/p><p>f) skutkami fali uderzeniowej wybuchu;<\/p><p>g) ska\u017ceniem \u015brodowiska wewn\u0119trznego w budowli na skutek dzia\u0142ania \u015brodk\u00f3w chemicznych, biologicznych lub promieniotw\u00f3rczych;<\/p><p>h) wstrz\u0105sem oddzia\u0142uj\u0105cym na konstrukcj\u0119 oraz wyposa\u017cenie budowli ochronnej,<\/p><p>w zakresie przewidzianym dla danej kategorii budowli ochronnej. Projekt okre\u015bla szczeg\u00f3\u0142owe kryteria techniczne zapewniaj\u0105ce spe\u0142nianie przez DBO danej funkcji ochronnej.<\/p><p>Niezale\u017cnie od tych kryteri\u00f3w, aby m\u00f3c uzna\u0107 DBO za budowl\u0119 ochronn\u0105, musi ona mie\u0107 zapewnione rozwi\u0105zania ppo\u017c. ograniczaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 powstania po\u017caru wewn\u0105trz niej, a\u00a0w\u00a0razie jego wyst\u0105pienia zapewniaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 ewakuacji os\u00f3b lub ich uratowania w\u00a0inny spos\u00f3b oraz ograniczenie rozprzestrzeniania si\u0119 ognia i dymu wewn\u0105trz budowli. Ponadto, taka DBO musi mie\u0107 zapewnione wyj\u015bcia ewakuacyjne w liczbie zale\u017cnej od jej pojemno\u015bci, co do zasady zlokalizowane poza stref\u0105 prognozowanego zagruzowania (\u201e<strong>SPZ<\/strong>\u201d) tj. (1) dla DBO o\u00a0pojemno\u015bci od 11 do 50 os\u00f3b &#8211; min. jedno wyj\u015bcie zapasowe znajduj\u0105ce si\u0119 poza SPZ, takie wyj\u015bcie mo\u017ce si\u0119 jednak znajdowa\u0107 w granicach SPZ, je\u017celi wysoko\u015b\u0107 \u015bciany zewn\u0119trznej budynku nie przekracza 16 m, a dolna kraw\u0119d\u017a otworu w\u00a0szybie wyj\u015bcia jest wyniesiona co najmniej do maksymalnej wysoko\u015bci gruzowiska, kt\u00f3r\u0105 przyjmuje si\u0119 jako co najmniej 1\/4 wysoko\u015bci budynku; (2) dla DBO o pojemno\u015bci powy\u017cej 50 os\u00f3b &#8211; min. dwa wyj\u015bcia zapasowe, w tym min. jedno poza SPZ. Zgodnie z\u00a0projektem, strefa prognozowanego zagruzowania to teren znajduj\u0105cy si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci od \u015bciany zewn\u0119trznej budynku wynosz\u0105cej: (1) dla budynk\u00f3w o\u00a0konstrukcji murowanej \u2013 co najmniej 1\/3 wysoko\u015bci budynku, albo (2) w przypadku budynk\u00f3w o\u00a0konstrukcji szkieletowej lub monolitycznej \u2013 co najmniej 1\/4 wysoko\u015bci budynku. Wreszcie, funkcje ochronne DBO mog\u0105 podlega\u0107 ograniczeniu, je\u017celi: (1) jest usytuowana na obszarze zagro\u017conym osuni\u0119ciem ziemi lub ska\u0142 oraz lawinami b\u0142otnymi lub \u015bnie\u017cnymi; lub (2) nie jest zabezpieczona przed zalaniem wod\u0105 w strefach mo\u017cliwych podtopie\u0144 lub powodzi, w\u00a0tym powsta\u0142ych na skutek zniszczenia lub uszkodzenia urz\u0105dze\u0144 hydrotechnicznych pi\u0119trz\u0105cych wod\u0119; lub (3) s\u0105 w niej zlokalizowane instalacje i urz\u0105dzenia niezwi\u0105zane z\u00a0funkcj\u0105 ochronn\u0105 obiektu, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla chronionych w niej os\u00f3b (np. zbiorniki gazu lub paliwa).<\/p><p>Projekt okre\u015bla te\u017c kategorie odporno\u015bci budowli ochronnych, w zale\u017cno\u015bci od zapewnianych przez nie funkcji ochronnych oraz wytrzyma\u0142o\u015bci mechanicznej ich konstrukcji. Schrony powinny zapewnia\u0107 ochron\u0119 przed wszystkimi wskazanymi wy\u017cej zagro\u017ceniami, a kryterium, od kt\u00f3rych uzale\u017cniono nadanie im odpowiedniej kategorii odporno\u015bci (S-0, S-1, S-2, S-3) jest ich odporno\u015b\u0107 na oddzia\u0142ywanie fali uderzeniowej powietrznej i rozchodz\u0105cej si\u0119 w gruncie. Natomiast wszystkie ukrycia musz\u0105 chroni\u0107 przed pierwszymi trzema zagro\u017ceniami (wiatry, od\u0142amki, ostrza\u0142, zagruzowanie, spadaj\u0105ce elementy konstrukcji), a ukrycia wy\u017cszej kategorii tak\u017ce przed promieniowaniem gamma i\u00a0d\u0142ugotrwa\u0142ym po\u017carem (ukrycia kategorii U-2), a nawet fal\u0105 uderzeniow\u0105 wybuchu (kategoria U-3). W ich przypadku kryteria kategoryzacji uzale\u017cnione s\u0105 tak\u017ce od wytrzyma\u0142o\u015bci na obci\u0105\u017cenia od fali uderzeniowej oraz zapewnienia ochrony przed promieniowaniem gamma.<\/p><p>Eksperci szacuj\u0105, \u017ce tylko znikoma ilo\u015b\u0107 istniej\u0105cych DBO b\u0119dzie spe\u0142nia\u0107 powy\u017csze kryteria umo\u017cliwiaj\u0105ce ich uznanie za pe\u0142nowarto\u015bciowe budowle ochronne, a ich ewentualna przebudowa i\u00a0przystosowanie do pe\u0142nienia takich funkcji, o ile w og\u00f3le mo\u017cliwe, b\u0119d\u0105 bardzo kosztowne.<\/p><p><strong>Obowi\u0105zek przygotowania kondygnacji podziemnych w budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej i\u00a0wielorodzinnych budynkach mieszkalnych do pe\u0142nienia funkcji miejsc dora\u017anego schronienia<\/strong><\/p><p>Nawet je\u017celi w projektowanym budynku u\u017cyteczno\u015bci publicznej z kondygnacj\u0105 podziemn\u0105, w\u00a0szczeg\u00f3lno\u015bci z gara\u017cem podziemnym, nie jest wymagane wykonanie budowli ochronnej, taki budynek b\u0119dzie jednak podlega\u0107 regulacji art. 94 Ustawy. Ten kolejny kluczowy dla deweloper\u00f3w przepis stanowi, \u017ce wszystkie kondygnacje podziemne w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz w tych budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej, w kt\u00f3rych nie przewidziano budowli ochronnej, a tak\u017ce (wolnostoj\u0105ce) gara\u017ce podziemne, projektuje si\u0119 i wykonuje w spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105cy zorganizowanie w nich miejsc dora\u017anego schronienia. Obecnie prawie wszystkie nowe budynki MW i\u00a0wi\u0119ksze budynki UP maj\u0105 kondygnacje podziemne z gara\u017cami, kt\u00f3re powinny by\u0107 teraz projektowane i\u00a0budowane jako przygotowane do pe\u0142nienia funkcji MDS. Zatem po wej\u015bciu w \u017cycie przepisu art. 94 Ustawy, obiekty takie b\u0119d\u0105 musia\u0142y ju\u017c od etapu ich projektowania, spe\u0142nia\u0107 dodatkowe wymagania (warunki) techniczne przewidziane dla MDS.<\/p><p><strong>Warunki techniczne dla miejsc dora\u017anego schronienia<\/strong><\/p><p>Wymagania techniczne dla MDS b\u0119dzie okre\u015bla\u0107 rozporz\u0105dzenie Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i\u00a0Administracji (\u201e<strong>MSWiA<\/strong>\u201d) w sprawie warunk\u00f3w organizowania oraz wymaga\u0144, jakie powinny spe\u0142nia\u0107 miejsca dora\u017anego schronienia (\u201e<strong>Rozporz\u0105dzenie MDS<\/strong>\u201d). Projekt tego rozporz\u0105dzenia zosta\u0142 ju\u017c opublikowany, znajduje si\u0119 w fazie opiniowania. Zgodnie z projektem kondygnacje podziemne w budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz gara\u017cach podziemnych, czy te\u017c ich cz\u0119\u015bci przeznaczone na MDS, aby umo\u017cliwia\u0107 zorganizowanie w nich MDS, powinny spe\u0142nia\u0107 nast\u0119puj\u0105ce wymagania techniczne:<\/p><ol><li>ich \u015bciany zewn\u0119trzne powinny by\u0107 wykonane z betonu zbrojonego o grubo\u015bci 20 cm lub muru o\u00a0grubo\u015bci min. 24 cm z ceg\u0142y pe\u0142nej lub bloczk\u00f3w silikatowych;<\/li><li>g\u00f3rna powierzchnia stropu powinna znajdowa\u0107 si\u0119 na wysoko\u015bci nad poziomem otaczaj\u0105cego terenu nieprzekraczaj\u0105cej 1 m, a sam strop by\u0107 wykonany z betonu zbrojonego o grubo\u015bci co najmniej 20 cm, a przypadku gdy odleg\u0142o\u015b\u0107 pomi\u0119dzy jego podporami sta\u0142ymi stropu b\u0119dzie przekracza\u0107 4 m, strop powinien zosta\u0107 wykonany jako \u017celbetowy monolityczny lub b\u0119dzie mie\u0107 zapewnione dodatkowe podpory;<\/li><li>wysoko\u015b\u0107 pomieszcze\u0144 powinna by\u0107 nie mniejsza ni\u017c 2 m;<\/li><li>przestrze\u0144 przeznaczona na MDS powinna posiada\u0107 co najmniej dwa niezale\u017cne wyj\u015bcia, w\u00a0tym dopuszcza si\u0119 jedno z nich w postaci okna o wymiarach kr\u00f3tszego boku 50 cm lub \u015brednicy 60 cm, ale w odr\u00f3\u017cnieniu od wymaga\u0144 dot. schron\u00f3w nie wymaga si\u0119, by znajdowa\u0142y si\u0119 one poza tzw. stref\u0105 prognozowanego zagruzowania;<\/li><li>pomieszczenia powinny by\u0107 wyposa\u017cone w co najmniej wentylacj\u0119 grawitacyjn\u0105 o\u00a0wskazanej wydajno\u015bci oraz instalacj\u0119 o\u015bwietleniow\u0105 o mocy 100 lx; oraz nie powinny w nich przebiega\u0107 \u017cadne instalacje gazowe, paliwowe czy pary technologicznej ani te\u017c nie mog\u0105 mie\u0107 wbudowanych zbiornik\u00f3w magazynowych na gaz i paliwo p\u0142ynne.<\/li><\/ol><p>\u00a0<\/p><p>Zgodnie z projektem, pomieszczenia przeznaczone na MDS powinny umo\u017cliwia\u0107 schronienie co najmniej 15 osobom, przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce na jedn\u0105 osob\u0119 powinno przypada\u0107 co najmniej 1,5 m<sup>2 <\/sup>\u00a0powierzchni, a\u00a0na osob\u0119 niepe\u0142nosprawn\u0105 na w\u00f3zku co najmniej 2 m<sup>2<\/sup>. Przy szacowaniu pojemno\u015bci MDS, tj. zdolno\u015bci pomieszczenia okre\u015blonej liczby os\u00f3b, uwzgl\u0119dnia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie woln\u0105 i niezabudowan\u0105 przestrze\u0144, w\u00a0szczeg\u00f3lno\u015bci bez uwzgl\u0119dniania kom\u00f3rek lokatorskich w\u00a0piwnicach, w kt\u00f3rej nie przewiduje si\u0119 d\u0142ugotrwa\u0142ego magazynowania, a dost\u0119p do niej nie jest ograniczony w\u00a0inny spos\u00f3b i mo\u017ce ona zosta\u0107 przeznaczona dla potrzeb os\u00f3b przebywaj\u0105cych w MDS.<\/p><p>Zar\u00f3wno przepisy projektu Rozporz\u0105dzenia MDS jak i samej Ustawy nie przewiduj\u0105 jednak wyra\u017anego obowi\u0105zku zapewnienia okre\u015blonej pojemno\u015bci MDS uzale\u017cnionej od np. funkcji budynku i projektowanej liczby jego u\u017cytkownik\u00f3w (np. pojemno\u015bci r\u00f3wnej 50% zak\u0142adanej liczby mieszka\u0144c\u00f3w budynku mieszkalnego wielorodzinnego). Przepisy te nie przyznaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c uprawnienia w\u0142a\u015bciwym organom administracji do wi\u0105\u017c\u0105cego ustalenia wymaganej pojemno\u015bci MDS dla konkretnego obiektu, podczas gdy takie uprawnienie \u2013 w odniesieniu do budowli ochronnych zapewnianych w\u00a0budynkach UP \u2013 przyznaje odpowiednim organom powo\u0142ane wy\u017cej Rozporz\u0105dzenie BUP.<\/p><p><strong>Podsumowanie<\/strong><\/p><p>Ustawa o ochronie ludno\u015bci i obronie cywilnej, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 1 stycznia 2025 roku, przewiduje okre\u015blone obowi\u0105zki deweloper\u00f3w w zakresie realizacji obiekt\u00f3w zbiorowej ochrony w\u00a0budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej i budynkach mieszkalnych wielorodzinnych, dla kt\u00f3rych wnioski o\u00a0pozwolenie na budow\u0119 b\u0119d\u0105 sk\u0142adane po dniu <strong>31\u00a0grudnia 2025 roku<\/strong>.<\/p><p>Obiekty zbiorowej ochrony obejmuj\u0105 schrony, ukrycia oraz miejsca dora\u017anego schronienia (MDS), kt\u00f3re maj\u0105 chroni\u0107 ludno\u015b\u0107 przed zagro\u017ceniami takimi jak kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe, akty terroru i dzia\u0142ania wojenne. Schrony i ukrycia stanowi\u0105 kwalifikowane budowle ochronne, natomiast MDS to powierzchnie w\u00a0budynkach lub samodzielne budowle przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi w razie takiej potrzeby.<\/p><p>Realizacja budowli schron\u00f3w i ukry\u0107 b\u0119dzie obowi\u0105zkowa w przysz\u0142ych budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej z kondygnacj\u0105 podziemn\u0105 spe\u0142niaj\u0105cych dodatkowe kryteria okre\u015blone w\u00a0rozporz\u0105dzeniu Rady Ministr\u00f3w, przy czym w okre\u015blonych sytuacjach b\u0119d\u0105 dost\u0119pne odst\u0119pstwa od tego obowi\u0105zku. Natomiast w pozosta\u0142ych budynkach u\u017cyteczno\u015bci publicznej z\u00a0kondygnacjami podziemnymi, budynkach mieszkalnych wielorodzinnych z takimi kondygnacjami oraz gara\u017cach podziemnych b\u0119dzie wymagane zapewnienie mo\u017cliwo\u015bci lokalizacji MDS.<\/p><p>Wszystkie obiekty zbiorowej ochrony b\u0119d\u0105 musia\u0142y spe\u0142nia\u0107 odpowiednie wymagania techniczne, lokalizacyjne i u\u017cytkowe, kt\u00f3re okre\u015bl\u0105 przysz\u0142e rozporz\u0105dzenia wykonawcze, lecz cz\u0119\u015b\u0107 najwa\u017cniejszych informacji w tym zakresie jest ju\u017c dost\u0119pna i zosta\u0142a om\u00f3wiona w tym materiale.<\/p><p>Ustawa przewiduje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142finansowania przez podmioty publiczne koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z\u00a0wykonaniem powy\u017cszych obowi\u0105zk\u00f3w deweloper\u00f3w czyli koszt\u00f3w realizacji budowli ochronnych i\u00a0powierzchni przystosowanych do pe\u0142nienia funkcji MDS, ale szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce rzeczywistego rozmiaru pomocy publicznej w tym zakresie i zasad jej udzielania nie s\u0105 jeszcze jasne.<\/p><p>Niniejsze opracowanie omawia r\u00f3wnie\u017c wst\u0119pnie zidentyfikowane w\u0105tpliwo\u015bci i luki prawne w\u00a0zakresie regulacji obowi\u0105zk\u00f3w deweloper\u00f3w wynikaj\u0105cych z Ustawy dotycz\u0105ce zw\u0142aszcza niedostatecznej implementacji powy\u017cszych obowi\u0105zk\u00f3w do istniej\u0105cych procedur reguluj\u0105cych proces inwestycyjny \u2013 w\u00a0szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie uzyskiwania pozwole\u0144 na budow\u0119 dla nowych budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej i budynk\u00f3w mieszkalnych wielorodzinnych po 31 grudnia 2025 r.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-efc07a6 elementor-alert-info exad-sticky-section-no exad-glass-effect-no elementor-widget elementor-widget-alert\" data-id=\"efc07a6\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"alert.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-alert\" role=\"alert\">\n\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"elementor-alert-description\">\u00a9 Miller, Canfield, W. Babicki, A. Che\u0142chowski i Wsp\u00f3lnicy Sp. k.<\/span>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<button type=\"button\" class=\"elementor-alert-dismiss\" aria-label=\"Dismiss this alert.\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span aria-hidden=\"true\">&times;<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/button>\n\t\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Najwa\u017cniejsze informacje w skr\u00f3cie: Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludno\u015bci i obronie cywilnej nak\u0142ada na inwestor\u00f3w obowi\u0105zki wykonywania w nowych budynkach budowli ochronnych (czyli schron\u00f3w i ukry\u0107) oraz przygotowania miejsc dora\u017anego schronienia. Obowi\u0105zek wykonywania schron\u00f3w i ukry\u0107 dotyczy niekt\u00f3rych budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej (np. obiekty biurowe, opieki zdrowotnej, handlowo-us\u0142ugowe itp.), a nie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":869,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-12549","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publications"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Legal obligations of real estate developers concerning the creation of collective protection facilities.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Legal obligations of real estate developers concerning the creation of collective protection facilities.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"MillerCanfield\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-03T13:29:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-14T18:05:24+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/iStock-482783107-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1707\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kowalska@millercanfield\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kowalska@millercanfield\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"kowalska@millercanfield\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/30ed8bef60a1257c402e04fa08135c65\"},\"headline\":\"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES\",\"datePublished\":\"2025-04-03T13:29:25+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-14T18:05:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/\"},\"wordCount\":4739,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/iStock-482783107-scaled.jpg\",\"articleSection\":[\"Publications\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/\",\"name\":\"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/iStock-482783107-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2025-04-03T13:29:25+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-14T18:05:24+00:00\",\"description\":\"Legal obligations of real estate developers concerning the creation of collective protection facilities.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/iStock-482783107-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/05\\\/iStock-482783107-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1707,\"caption\":\"Close-up of books at the library. Shallow depth of field.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/\",\"name\":\"MillerCanfield\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"Miller Canfield\",\"url\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/mclogo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/04\\\/mclogo.png\",\"width\":684,\"height\":250,\"caption\":\"Miller Canfield\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/company\\\/miller-canfield-poland-real-estate\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/30ed8bef60a1257c402e04fa08135c65\",\"name\":\"kowalska@millercanfield\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/6983dbf950703563fe4ea18ec1fc90f094e2557a621b43cdca2fb79c843965b2?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/6983dbf950703563fe4ea18ec1fc90f094e2557a621b43cdca2fb79c843965b2?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/6983dbf950703563fe4ea18ec1fc90f094e2557a621b43cdca2fb79c843965b2?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kowalska@millercanfield\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/millercanfield.pl\\\/en\\\/author\\\/kowalskamillercanfield\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES","description":"Legal obligations of real estate developers concerning the creation of collective protection facilities.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES","og_description":"Legal obligations of real estate developers concerning the creation of collective protection facilities.","og_url":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/","og_site_name":"MillerCanfield","article_published_time":"2025-04-03T13:29:25+00:00","article_modified_time":"2025-04-14T18:05:24+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1707,"url":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/iStock-482783107-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kowalska@millercanfield","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kowalska@millercanfield","Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/"},"author":{"name":"kowalska@millercanfield","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#\/schema\/person\/30ed8bef60a1257c402e04fa08135c65"},"headline":"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES","datePublished":"2025-04-03T13:29:25+00:00","dateModified":"2025-04-14T18:05:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/"},"wordCount":4739,"publisher":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/iStock-482783107-scaled.jpg","articleSection":["Publications"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/","url":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/","name":"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES","isPartOf":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/iStock-482783107-scaled.jpg","datePublished":"2025-04-03T13:29:25+00:00","dateModified":"2025-04-14T18:05:24+00:00","description":"Legal obligations of real estate developers concerning the creation of collective protection facilities.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#primaryimage","url":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/iStock-482783107-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/iStock-482783107-scaled.jpg","width":2560,"height":1707,"caption":"Close-up of books at the library. Shallow depth of field."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/legal-obligations-of-real-estate-developers-regarding-the-creation-of-collective-protection-facilities\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LEGAL OBLIGATIONS OF REAL ESTATE DEVELOPERS REGARDING THE CREATION OF COLLECTIVE PROTECTION FACILITIES"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#website","url":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/","name":"MillerCanfield","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#organization","name":"Miller Canfield","url":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/mclogo.png","contentUrl":"https:\/\/millercanfield.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/mclogo.png","width":684,"height":250,"caption":"Miller Canfield"},"image":{"@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.linkedin.com\/company\/miller-canfield-poland-real-estate\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/#\/schema\/person\/30ed8bef60a1257c402e04fa08135c65","name":"kowalska@millercanfield","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/6983dbf950703563fe4ea18ec1fc90f094e2557a621b43cdca2fb79c843965b2?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/6983dbf950703563fe4ea18ec1fc90f094e2557a621b43cdca2fb79c843965b2?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/6983dbf950703563fe4ea18ec1fc90f094e2557a621b43cdca2fb79c843965b2?s=96&d=mm&r=g","caption":"kowalska@millercanfield"},"url":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/author\/kowalskamillercanfield\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12549"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12549\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/869"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/millercanfield.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}